# Инжил, Яратылув, Рут, Эстер, Юнус: 1 Коринтшилер

Unknown

## ИНЖИЛ


ISBN 978-5-93943-164-4

© Институт перевода Библии, Москва, 2011


## Кирис соьз


Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.


## 1 Коринтшилер

### ПАУЛДАН КОРИНТШИЛЕРГЕ БИРИНШИ ХАТ


Коринт шахар Эски Грециядынъ маьнели саьвдегерлик орталыгы болган. Паул онда Инжилди биринши кере, янъы оьмирдинъ 50-нши йылларына ювыкласып, насихатлаган. Паул Коринттен кеткеннен сонъ, оны ман янъы христиан ямагаты арасында хат язув байланысы басланады. Сосы хат Паулдынъ Коринттен йиберилгенлерининъ экиншиси болады (бириншиси Янъы Антласувга киргистилмеген). Ол хат – Паул ман Эфес шахарыннан 50-нши йыллардынъ ортасында йиберилген эди.

Коринт ямагатында аз болмаган маьселелер шыгадылар: Паул кеткеннен сонъ, коринт ямагатытынынъ коьплери энди де «христиан» деген атка тийисли яшавы ман яшап басламаган эдилер. Ога да косып бир кесеклери Паулдынъ насихатынынъ акыйкатлыгын эм онынъ абырайын кабыл этип алалмадылар.

Хаттынъ биринши кесегинде (1-6 бб.) Паул окувшыларга динде эм ийги яшав аьлинде турмага керегин насихатлайды. Оннан сонъ (7:1–16:4) Паул коринтшилердинъ соравларынынъ бир нешевине яваплайды: хатын-кызлар эм эр аьдемлер ара байланыслар, балбалга-бутка курманлык этилген туздаьм акында, Аллага табынув заманда аьдемлердинъ дережесине коьре этуьви акында, кие савгалар акында, кевдеди тирилтуьв акында, Ерусалимде христианларга садака акында. Сонъында (16:4-24) Паул оьзининъ мыратлары акында хабарлайды эм саламларын йибереди.


### 1


Саламлар ман разылыклар


1Алладынъ ыхтыяры ман Иса Масихтинъ элшиси болмага шакырылган Паулдан эм де кардашымыз Состенистен – 2Алладынъ Коринттеги иман ямагатына салам! Алла сизди Оьзине байыр болмага шакырган, сиз де Масих аркалы Аллага багыслангансыз. Сизге эм аьр туьрли ерде Раббийимиз, олардынъ да бизим де Раббийимиз Иса Масихтинъ атын айтып дува эткенлердинъ баьрисине.

3Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын.

4Сизинъ акынъызда ойларымда Иса Масих пен сизге берилген шапагаты уьшин дайым Аллама шуькир этемен.

5Масих аркалы сиз аьр затка, аьр туьрли тил шеберликке эм билимге байыдынъыз.

6Онынъ себеби – Масихке шаатлык этуьвимиз сизде беркиди.

7Сонынъ уьшин сиз Раббийимиз Иса Масихтинъ келуьвин аьсирет куьтетаган бу заманда эш бир рух савгасында етиспевлигинъиз йок.

8Раббийимиз Иса Масих иманда берк турувынъызды сонъына дейим саклаяк. Соьйтип сиз Ол кайтаяк куьнинде айыпсыз боларсынъыз.

9Сизди Оьзининъ Улы Раббийимиз Иса Масих пен айкаспага шакырган Алла ваьдесине берк.


Бирликке шакырув


10Кардашлар, баьринъиздинъ ойларынъыз, пикирлеринъиз баьри ягыннан бир болсын, аранъызда эрис-суьрислер болмасын, татымлыкта яшанъыз деп, Раббийимиз Иса Масихтинъ аты ман тилеймен.

11Кардашларым, аранъызда урсыслар болатаганы акында мага Клоядан келгенлерден белгили болды.

12Бир затты айтпага суьемен: аьр биринъиз: «Мен – Паул яклы», «Мен – Аполлос яклы», «Мен – Кефа яклы» яде «Мен – Масих яклыман» деп айтасыз.

13Аьше, Масих боьлиндиме? Сиз уьшин Паулды кашта кердилерме? Паулдынъ аты ман сувда шомылдырылып тазаландынъызба?

14Крисп пан Гайдан баска эш биринъизди де сувда шомылдырып тазаламаганым уьшин Аллага шуькир этемен.

15Суьйтип, меним атым ман сувда шомылдырылып тазалангансыз деп эш бирев де айтаяк тувыл.

16Аьше, мен Степанастынъ аьелин сувда шомылдырганман. Билмеймен, тагы да кимди болса да биревди сувда шомылдырдымма...

17Раббий мени шомылдырмага тувыл, Ийги Хабарды яймага йиберген. Муны да, Масих оьлтирилген каштынъ маьнеси йойылмасын деп, акыл соьзлер кулланмай этемен.


Масих – Алладынъ куьдирети эм акыллылыгы


18Йойылув йолына туьскенлерге сол каш акында хабар – акылсызлык, а бизге, куткарылув йолындагыларга – Алладынъ куьдирети.

19Кие Язувда Алла:

«Акыллылардынъ акыллылыгын йокка шыгарарман,

Ойшыллардынъ ойлары бос болганын коьрсетермен» – деп, айтады.

20Кайда ды акыллы аьдеминъиз? Кайда ды дин аьлими? Кайда ды бу оьмир мен яратылган философ? Алла бу дуныядынъ акыллылыгынынъ маьнесизлигин коьрсетпедиме?

21Алла акыллы болганы уьшин дуныя оьзининъ акыллылыгы ман Аллады анъламага етисалмайды. Соны уьшин Алла иманлыларды акылсыздай коьринген увазымыз аркалы куткармага токтасты.

22Ювытлар аьлемет нышанлар талаплайдылар, а греклер акыллылык излейдилер,

23ама биз кашта керилген Масих акында хабарлаймыз. Ювытлар соны айыпка, а баска миллетлилер акылсызлыкка санайдылар.

24Ама Алла шакырганлар уьшин, ювытлардай болып, баска миллетлилер уьшин Масих – Алла куьдирети эм Алла акыллылыгы.

25Неге десе Алладынъ «акылсызлык» деп айтылган заты аьдемнинъ акыллылыгыннан йогары, Алладынъ «карувсызлык» деп айтылган заты аьдемнинъ карувыннан куьшли.

26Кардашлар, эсинъизге туьсиринъиз: Алла сизди шакырганда сиз ким эдинъиз? Инсан оьлшемине коьре аранъызда акыллы, абырайлы эм де аксуьек асылыннан аьдемлер коьп тувыл эди.

27Алла акыллыларды уялтар уьшин дуныядынъ акылсыз деп, санаган затларын, куьшлилерди уялтар уьшин де дуныядынъ карувсыз деп, санаган затларын сайлады.

28Дуныядынъ маьнели деп айтканларын йояр уьшин Алла дуныядынъ маьнесиз, асылсыз, кадирсиз деп санаганларын сайлады.

29Соьйтип, бирев де Алладынъ алдында мактаналмас.

30Неге десе Алла аркалы сиз Иса Масих пен бирликте турасынъыз. Масих бизим уьшин Алладан келген акыллылык болды. Масих аркалы Алла бизди аклады, Оьзине байыр этти эм эркинликке еткерди.

31Кие Язувда айтылгандай: «Мактанган, Раббий мен мактансын».


### 2


Кашта керилген Масихтинъ хабары


1Кардашлар, мен сизге келип Алладынъ сырын[1] соьйлемеге янасканда, тил шеберликти эм акыл соьзлерди кулланмадым.

2Сизде болган заманымда, баьри затты да мутып, тек Иса Масихтинъ, кашка керилген Иса Масихтинъ, акында айтпага юрегиме салган эдим.

3Мен оьзим де сол вакытта карувсызлыкта, уьйкен коркувда эм калтыравда эдим.

4Соьзим, увазым аьдем акылынынъ соьзи мен сизди ынандырмады, а Алла Рухынынъ коьрсеткен куьшине негизленди.

5Суьйткенде, иманынъыз аьдем акыллылыгына тувыл, Алладынъ куьдиретине таянады.


Алладынъ акыллылыгы


6Дурыс, акылбалыклык пан соьзимизди рух ягыннан толы болган иманлылар арасында бардырамыз; ама сол акыллылык аьлиги заманнынъ эм бу оьмирде яшайтаган, коьп турмаяк аькимлердинъ акыллылыгы тувыл.

7Йок, биз Алладынъ Оьзи дуныяды яратканнан алдын данъкымыз уьшин белгилеген ясыртын, сырдай, акыллылыгы акында хабар яйып юремиз.

8Бу дуныядынъ аькимлериннен эш бири сол акыллылыкка етиспегенлер. Эгер етискен болсалар, данъклы Раббийди кашка кермес эдилер.

9Кие Язувда айтылгандай:

«Алла Оны суьйгенлерге аьзирлеген затларын

эш бир коьз коьрмеген,

эш бир кулак эситпеген,

эш бир аьдем юреги ойламаган».

10Бизге сол затларды Алла Оьзининъ Рухы ман ашты. Сол Рух баьри затты тешкереди, соьйтип Алладынъ теренлигин де.

11Аьдемнинъ ойлары оьзиндеги рухыннан баска кимге белгили? Солай да Алладынъ ойларын, Алладынъ Рухы болмаса, эш бирев билмейди.

12Алладынъ бизге багыслаган затларын билер уьшин бу дуныядынъ рухын тувыл, а Алладан келген Рухты кабыл эттик.

13Биз Алла Рухын алганларга Рух акындагы затларды, ашыклап, инсан акыллылыгыннан уьйретилген соьзлер мен тувыл, Рухтан уьйретилген соьзлер мен анълатамыз.

14Оьз янынынъ куьсевлери мен бийленген аьдем Алладынъ Рухы ман байланыслы затларды, акылсызлык деп санап, кабыл этпейди. Сол затлардынъ баасы Рух пан сезилгени уьшин оларды анълап болмайды.

15Алла Рухы ман бийленген аьдем аьр заттынъ баасын сезеди, ама эш бирев де сондай аьдемнинъ баасын белгилеп болмайды.

16Кие Язувда айтылгандай:


«Раббийге кенъес бергендей

Онынъ ой-пикирин ким биледи?» Ама биз анълаймыз, неге десе биз Масихтинъ ой-пикирлерининъ иелеримиз.

### 3


Элшилердинъ кызмети


1Кардашлар, сизге Алла Рухы ман бийленгенлерге соьйлегендей этип соьйлеп болмадым. Оьз инсан кылыгы ман бийленгенлерге, Масих йолында энди де эмшектеги балалардай болганларга соьйлегендей соьйледим.

2Сизге каты ас тувыл, суьт бердим. Неге десе сиз сол заманда каты ас пан ток болмага аьзир тувыл эдинъиз, соьле де аьзир тувылсынъыз,

3неге десе сиз энди де инсан кылыгынъыз бан бийленесинъиз. Аранъызда куьншилик эм эрисуьв болганы, аьдем кылыгынъыз бан бийленгенинъизди, аьдеттеги аьдемлердей аьрекет эткенинъизди коьрсетпейим?

4Эгер дейим бирев: «Мен Паул яклы», а баска: «Мен Аполлос яклы», – десе, сиз аьдеттеги аьдемлердей тувылсынъызба?

5Аполлос ким ди? Паул ким ди? Бизим кызметлигимиз аркалы иман эттинъиз, тек сол. Раббий аьр биримизге калай белгилеген болса, солай кызметимизди толтырдык.

6Урлыгын мен эктим, Аполлос сув куйды, ама Алла оьстирди.

7Соннан себеп эгуьвши де, сув куювшы да бир зат тувыллар, тек оьстирген бир Алла Оьзи маьнели.

8Эккен де, сув куйган да бир ис этедилер, ама савгады аьр бири оьзининъ куллыгына коьре алаяк.

9Неге десе биз – Алладынъ куллыгында бирге ислевшилер, а сиз – Алладынъ эгинлери, Алладынъ курылысы.

10Мага берилген Алла шапагаты ман, аьр бир сулыплы курувшыдай, негиз салдым, иргелерин баскалар коьтередилер. Суьйткенде, аьр ким оьзининъ курылысына коьз салсын.

11Эш бирев де бар болган негизден – Иса Масихтинъ Оьзиннен – баска салып болмаяк.

12-13А ким болса да бирев сол негиз уьстине алтыннан, куьмистен, асыл таслардан яде агаштан, пишеннен, тобаннан уьй салаяк. Аьр бирининъ эткен иси коьринеек, кыямет куьнинде белгили болаяк. Аьр кимнинъ эткен иси от пан ашылаяк, кайдай болганы от пан сыналаяк.

14Эгер дейим сол негизде куралган уьй опырамаса, курувшы савга алаяк.

15Эгер дейим янса, курувшыдынъ иси зыянга шыгаяк. Оьзи десенъ куткарылаяк, ама ялыннынъ ишиннен оьткендей болар.

16Алладынъ уьйи оьзинъиз болганын эм Алладынъ Рухы сизде яшаганын билмей эдинъизбе?

17Алла Онынъ уьйин йойганлардынъ баьрин де йояяк, неге десе Алладынъ уьйи кие, сол уьй – сиз.

18Эш бирев де оьзин оьзи алдамасын. Эгер дейим аранъыздан бирев аьлиги оьмирде оьзин акыллы деп санаса, шынтысы ман да акыллы болар уьшин, «акылсыз» болсын.

19Бу дуныядынъ акыллылыгы – Алладынъ алдында акылсызлык. Кие Язувда айтылгандай: «Ол акыллыларды оьзлерининъ кылып тузакларына туьсиреди» эм тагы да:

20«Раббий акыллылардынъ ой-пикирлери пайдасыз экенлерин биледи».

21Сонынъ уьшин бирев де аьдемлер мен мактанмасын, неге десе баьриси де сизики:

22Паул, Аполлос, Кефа, дуныя, яшав, оьлим, аьлиги де келеектеги де болсын – баьриси сизики,

23сиз десенъ – Масихке байырсынъыз, Масих те Аллага.


### 4


Масихтинъ элшилери


1Суьйткенде, аьр аьдем бизди Масихтинъ кызметшилери эм Алладынъ сырларын юргистуьвшилери деп, санамага керек.

2А уьй юргистуьвшилердинъ аьр бирисиннен сенимлик талапланады.

3Сиз яде баска аьдем мага оьким шыгарса, мен ол затка аз эс берермен. Мен оьзим оьзиме де оьким шыгармайман.

4Тек оьзимнинъ айыплыгымды билмегеним мени акламайды. Мага оьким шыгарувшы – Раббий.

5Сонынъ уьшин, белгиленген заманнан алдын эш биревге де оьким шыгарманъыз. Раббийдинъ келуьвин сакланъыз. Ол каранъалыкта ябылганды ашар эм аьдемлердинъ сырлы ниетлерин тыска шыгарар. Сол заманда аьр ким Алладан мактавын алар.

6Кардашларым, бизден коьрим алынъыз, «язылганнынъ тысына шыкпанъыз» деген соьзлердинъ маьнесин уьйренинъиз деп, мен айткан затларды оьзиме эм Аполлоска кулландым. Суьйткенде, эш биринъиз де бир аьдемди коьтерип, баскады корламаяк.

7Яхшылардынъ яхшысысынъ деп, сени коьтерген ким? Сен Алладан алмаган не зат бар? Баьрисин Оннан алган болсанъ, алмагандай болып, неге оьктемсийсинъ?

8Сиз энди тойгансынъыз! Сиз энди байыгансынъыз эм бизсиз патшалык суьресинъиз! Акыйкатлай да патшалык суьргенинъизди суьер эдим, ол заманда сиз бен бирге биз де патшалык суьрер эдик!

9Мен ойланганша, Алла бизди, элшилерди, оьлимге оьким шыгарылып, энъ артта аренага аькелинген аьдемлердей этти. Буьтин дуныяга – маьлеклерге, аьдемлерге биз бир тамаша, сейир бир зат болдык.

10Биз Масих уьшин акылсыз, а сиз Масих аркалы акыллысынъыз! Биз – аьлсизлер, а сиз – куьшлилер! Сиз – мактавлысынъыз, а биз – сыйсызлыкта!

11Биз буьгуьнге дейим де аш боламыз, сувсаймыз; яланъашпыз, бизди туьедилер, уьйсиз орам баста калганмыз;

12яшарлыкты колларымыз бан, талганга дейим куллык этип, табамыз. Бизди соьккенлерге ийгилик тилеймиз; кувганларга сабырлык коьрсетемиз;

13яла якканларга аьруьвимизди айтамыз. Буьгуьн де биз сыпырымга саналып, дуныядынъ санга саналмаган аьдемлериннен боламыз.

14Бу затты сизди уялтар уьшин язбайман, тек суьйикли балаларымды уьйреткендей этип анълатаман.

15Масих йолында тербиялавшыларынъыз айлак коьп, ама аталарынъыз ша? Олар коьп тувыллар. Мен сизге Ийги Хабарды билдирип, Масих Исада сизинъ атанъыз болдым.

16Соннан себеп сизден кадалып тилеймен: [мен Иса Масихти оьзиме коьрим эткендей, сиз де] мени коьримге салынъыз.

17Соны уьшин мен сизге Раббийдинъ йолында сенимли болган суьйикли улымды Тимотейди йиберемен. Меним аьр ерде аьр иман ямагатында окытканымдай, Масихке ызлап яшар уьшин кайсы аьдетлерди тутканымды ол эсинъизге туьсирер.

18Аранъыздан бир кесеклер, мени келмеектей коьрип, коькирексигенлер.

19Ама Раббий буйырса, узак калмай, янынъызга келермен. Ол заманда коькиреклилердинъ соьзлерин тувыл, куьшлерин сынарман.

20Неге десе Алла Патшалыгы соьзде тувыл, куьште.

21Сиз неди сайларсынъыз? Мен сизге таяк пан ма яде суьюв эм ювас аьл мен келейимме?


### 5


Иман ямагатында нызам саклав


1Мен эситкен хабарга коьре, сизинъ аранъызда эдапсызлык та бар. Сондай эдапсызлыкты имансызларда да коьрмессинъиз: биринъиз оьгей анасын хатын этип яшайды.

2Сиз де, кайгырып тураяк орнынъызга, оьктемсийсинъиз! Сол тийиссизликти эткен аьдем аранъыздан кувылмага керек.

3Мен десенъиз, аранъызда болмасам да, рухым ман сиз бен биргемен, сондай ис эткен аьдемге тап касынъызда болгандай болып, энди оьким шыгардым.

4Раббийимиз Иса атына сиз бирге йыйылган вакытта, мен де рухым ман сизи мен бирге болаякпан. Сол вакытта Раббийимиз Исадынъ куьши мен сол аьдемди шайтанга тапшырмага керексинъиз.

5Соьйтип онынъ дени йойылса да, рухы Раббий Исадынъ кайтаяк куьнинде куткарылар.

6Сиз мактангандай эш бир затынъыз йок. Билмейсизбе, аьше, «Бираз ашыткы буьтин ийленген унды ашытады»?

7Янъы ашыткысыз ийленген ун болар уьшин, эски ашыткыдан тазаланынъыз. Неге десе Пасха козымыз, Масих, биз уьшин курман этилди[2].

8Соннан себеп биз эски ашыткы ман, яман ниет эм осаллык тувыл, а ашыткысыз оьтпек, тазалык эм акыйкатлык пан байрамшылаяк.

9Муннан алдын язган хатымда эдапсыз аьдемлер мен айкаспанъыз деп, тилеген эдим.

10Соьйтип язганымнынъ маьнеси: бу дуныядагы эдапсызлардынъ, аш коьзлилердинъ, талавшылардынъ, бутларга табынувшылардынъ баьриси мен айкаспанъыз деп, айтпадым. Баьриси мен десем, сол заманда сизге бу дуныядан кешпеге керек болаяк!

11Туврасын айтканда, сизге тилегим: оьзин (иман) кардашынъызбан деп атап, а оьзи эдапсыз, аш коьзли, бутларга табынувшы, яла ягувшы, ишкиши, талавшы болганлардынъ бириси мен де айкаспанъыз. Сондайлар ман ас ишпеге де олтырманъыз.

12Иман ямагатынынъ тысындагыларга оьким шыгармага не исим бар? Сиз оьким шыгармага керек болганлар – ямагатынъыздынъ агзалары тувылма?

13Тыстагыларга Алла оьким шыгараяк. Сиз болсанъыз, «яман аьдемди оьзинъизден эрекке кагынъыз!»


### 6


Иман этуьвшилер арасында давалар


1Биревинъиздинъ иман кардашларынъыздынъ бири мен давасы болса, Аллага багысланган аьдемлердинъ тувыл, залымлардынъ оьким шыгарувын калай излер?

2Алладынъ халкы дуныяга оьким шыгараягын сиз билмейсинъизбе? Аьше, дуныяга оьким шыгараяк болсанъыз, кишкей ислерди карамага тийисли тувылсызба?

3Маьлеклерге оьким шыгараягымызды билмейсизбе? А куьнделик даваларды карастырмага акылынъыз етпейме?!

4Сол заманда, куьнделик даваларынъыз шыкканда, иман ямагатында маьнели болмаган аьдемлерди оькимши этип саласынъызба?

5Соны, сизди уялтар уьшин айтаман. Сизинъ аранъызда даваларды шешер уьшин бир акыллы аьдем калай йок, кардашлар?

6Ама сиз, кардашлар бола турып, оннан калса имансызлардынъ алдында даваласасынъыз.

7Аранъызда давалар болув – сизинъ уьшин савлай енъилуьв. Алданганынъыз, таланганынъыз оннан колай болмаспа?

8Йок, сиз оьзинъиз баскаларды алдайсыз эм талайсыз, оннан калса оьзинъиздинъ кардашларынъызды!

9Яде залымлар Алла Патшалыгынынъ асабалары болмаягын билмейсизбе? Алданманъыз: эдапсызлар, бутларга табынувшылар, зиналыкта юргенлер, каьхпе кисилер, табиатлары бузылган эрлер,

10караклар, аш коьзлилер, ишкишилер, яла ягувшылар, талавшылар да Алла Патшалыгынынъ асабалары болмаяклар.

11Сондайлар сизинъ де аранъызда бар эдилер, тек сиз сол затлардан тазаланган, Аллага багысланган, Раббий Иса Масихтинъ аты эм Алламыздынъ Рухы ман аклангансыз.


Эдапсызлыктан кашынъыз


12«Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – дейсиз, ама баьри зат та пайдалы тувыл. «Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – десем де, бир зат та мага аькимлик суьрмеге керек тувыл.

13«Ас – асказанга, асказан – аска», – дейсиз, ама Алла олардынъ экисин де йок этеек. Шарк эдапсызлык уьшин тувыл, а Раббий уьшин, эм Раббий – шарк уьшин.

14Алла Раббийди оьлилерден тирилткен, бизди де Оьзининъ куьши мен тирилтеек.

15Билмейсизбе, шаркынъыз – Масих шаркынынъ муьшелери. Аьше, мен Масихтинъ шаркынынъ муьшелерин алып зина хатынга берейимме? Эш бир заманда!

16Яде билмейсизбе, сондай пише мен бир болган киси оны ман бир шарк болганын? Кие Язувда айтылгандай: «Экеви де бир кевде болар».

17Раббий мен косылганнынъ Оны ман рухы бир.

18Эдапсызлыктан кашынъыз! Аьдем эткен баьри баска куьналар онынъ шаркыннан айырым; ама эдапсыз аьдем оьзининъ шаркына карсы куьна этеди.

19Яде сизинъ шаркынъыз ишинъизде яшаган Кие Рухтынъ уьйи болганын билмейсизбе? Оны Алладан алдынъыз эм соны уьшин оьзинъиз оьзинъизге ие тувылсыз.

20Сиз бек уьйкен баага сатылып алынгансынъыз! Суьйткенде, шаркынъыз Аллага сый аькелсин.


### 7


Уьйленуьв акында


1Энди сиз язган акында. «Эр аьдемге кыскаяклыды коьтере билмесе тагы да аьруьв», – дейсиз.

2Ама эдапсызлыктан кашар уьшин, аьр бирининъ пишеси эм аьр кыскаяклыдынъ байы болсын.

3Эр хатыны эм хатын эри алдында борышын мукаят толтырсын.

4Хатын оьзининъ шаркына ие тувыл – ол байындыкы, соьйтип эр де оьзининъ шаркына ие тувыл, ол – хатындыкы.

5Кыска вакытка оьзинъизди дувага багыслар уьшин болмаса, эки яктан да разылык болмай, баска бир зат уьшин бир биринъизди шетке какпанъыз. Оннан сонъ янъыдан бирге болынъыз, ол болмаса оьзинъизди ыслаялмассынъыз, шайтан сизди азгырар.

6Муны бир буйырык этип айтпайман, солай этпеге эркинлигинъиз бар деп айтаман.

7Баьри аьдемлердинъ мага усап уьйленмегенин суьемен, ама аьр кимнинъ де Алладан багысланган савгасы бар: бирев – бир савгады, баскасы – баскады.

8Уьйленмегенлерге эм тул хатынларга да, мендей болып, ялгыз калганлары ийги деп айтаман.

9Ама оьзлерин тыялмайтаган болсалар, уьйленсинлер. Неге десе (шаркларынынъ дертинде) янганнан эсе, уьйленгенлери колай.

10Некяхта яшаганларга мен тувыл, Раббий Оьзи буйырады: хатын эриннен айырылмасын.

11Айырылса, яде ялгыз калсын, яде эри мен ярассын, эр де хатыныннан айырылмасын.

12Калганларга Раббий тувыл, а мен айтаман: эгер дейим иман кардашларыныздынъ бирисининъ пишеси иманга келмеген, ама оны ман яшамага разы болса, сол пишесине талак этпесин.

13Эгер дейим хатыннынъ эри иманга келмеген, ама оны ман яшамага разы болса, сол эриннен айырылмасын.

14Неге десе иманга келмеген эр иманлы пишеси аркалы Аллага байыр деп саналады, соьйтип те иманга келмеген пише иманлы байы аркалы Аллага байыр деп саналады. Ол болмаса балаларынъыз «арам» болаяк эдилер, а энди олар Аллага байыр деп саналады.

15Эгер дейим иманы болмаган айырылмага суьйсе, айырылсын: сондай аьлде болган иман кардаш яде карындас басына эркин. Алла сизди татымлыкка шакырды.

16Хатын, (имансыз) эринъди (йойылувдан) куткараягынъды-куткаралмаягынъды кайдан билесинъ? Яде сен, эр, хатынынъды куткараягынъды-куткаралмаягынъды кайдан билесинъ?


Алла буйыргандай яша


17Тек аьр ким де Раббий ога белгилеген аьлде, Алла оны шакырган замандагындай калай буйырган болса, солай яшасын. Бу зат баьри иман ямагатлары уьшин йорык деп белгилеймен.

18Ким суьннетли болып шакырылган болса, суьннетининъ белгилерин тайдырмасын; ким суьннетсиз болып шакырылган болса, бабага олтырмасын.

19Бабага олтырув да, бабага олтырмав да – эш бир маьнели тувыллар. Маьнели болган бир зат – Алладынъ парызларын толтырув.

20Аьр ким кайдай аьлде шакырылган болса, сол аьлде калсын.

21Алла шакырганда, сен ыргат эдинъме? Сол зат сени кыйнамасын. Ама эркин болмага бир амал шыкса, сол мырсатты кулланып бил.

22Эсинъде турсын: Раббийдинъ шакырувын алган ыргат шынтысы ман да Раббийдинъ эркин аьдеми. Онынъ шакырувын алган эркин аьдемнинъ кайсысы да Масихтинъ кулы.

23Бек уьйкен баага сатылып алынгансынъыз; соны уьшин аьдемлерге кул болманъыз!

24Кардашлар, аьр киминъиз де кайсы аьлде шакырылган болсанъыз, Алладынъ алдында сол аьлде калсын.


Уьйленмегенлер акында


25Некяхлы болмаганлар акында Раббийден бир буйырык та алган йокпан. Ама Раббийдинъ рагимлиги мен сенимли болганым уьшин, оьзимнинъ ойым ман боьлисейим.

26Соьлеги кыйынлыкларда аьдем болганындай калса, аьруьв болар деп ойланаман.

27Пише алган болсанъ некяхынъды бузба.

28Пишесиз калгансынъма? Излеме пише. Ама уьйленсенъ де куьналы болмаяксынъ. Эгер дейим кыз киевге шыкса, ол да куьналы болмаяк. Тек некяхлы болганларды бу яшавда азаплар саклаяклар, а мен сизди сол заттан коршалаяк боламан.

29Соны уьшин, кардашлар, айтаман сизге: белгиленген заман айлак кыска. Пишелери болганлар пишесиз болгандай яшасынлар;

30йылайтаганлар йыламайтагандай, суьйинетаганлар суьйинмейтагандай, сатып алатаганлар сатып алганларына ие болмагандай,

31бу дуныядынъ ислери мен каьр шеккенлер сол ислер мен есирленмегендей болып яшасынлар, неге десе бу дуныя, болганындай болып, озып барады.

32Кайгырувлардан сизди эркин этпеге суьемен. Уьйленмеген киси Раббийдинъ ислери акында кайгырып, Раббийге калай ярайым деп куьреседи.

33А уьйленген киси дуныя ислери акында кайгырып, хатыныма калай ярайым деп куьреседи.

34Соьйтип онынъ эси боьлинер. Соьйтип те некяхсыз пише яде кыз Раббийдинъ ислери акында кайгырып, шаркы ман да, рухы ман да Аллага багысланмага суьеди. А эрге барган пише, дуныя ислери акында кайгырып, байыма калай ярайым деп куьреседи.

35Бу затты сизге ювен салмага тувыл, пайда болсын деп, соьйлеймен: баска затларга эс бермей, Раббийге тийисли кепте оьзинъизди буьтинлей багыслап яшаганынъызды суьемен.

36Бирев суьйген кызына тийисли аьрекетлемегенин ойласа эм дертин ыслаялмаганы уьшин уьйленмеге керек болса, суьйгениндей этсин, куьналы болмас: сондайлар уьйленсинлер.

37Ама ким болса да бирев зорланмай, оьз куьсевине аьким болып, оьзининъ ашыкярын некяхсыз калдырмага акылында беркиткен болса, ийги этеди.

38Суьйткенде, оны пише этип алган яхшы этеди, алмаган – оннан да ийги этеди.

39Пише байы сав болып турганда ога байлы. Ама эри оьлсе, пише кимди суьйсе сога бармага эркинлиги бар, тек Раббийге иман эткен киси болсын.

40Ама хатын тул болып калса, наьсиплирек болар. Меним ойым сондай, менде де Алладынъ Рухы бар деп ойланаман.


### 8


Бутларга шалынган курманлыклардынъ эти акында


1Энди бутларга багысланган курман этлери акында «баьримиз де билимлимиз», дейсиз. Соны билемиз. Билим аьдемди оьктемлендиреди, а суьюв беркитеди.

2Эгер дейим бирев бир зат билдим деп ойланса, ол аьле билмеге керекти тийислисинше билмейди.

3Эгер дейим аьдем Аллады суье болса, Алла оны биледи.

4Аьше, суьйткенде, бутларга[3] багысланган курман этлери акында не айтаяк? «Бу дуныяда бут шынтылай бар болмаган зат» эм «Бир Алладан баска алла йок», дейсиз эм соны да билемиз.

5Ерде яде коькте «алла» деп аталган затлар бар, туврасын айтсак «аллалар» да, «раббийлер» де коьп.

6Солай болса да, бизде тек бир Алла – Атамыз. Ол баьри заттынъ булагы, Онынъ уьшин биз яратылганмыз. Эм бизде тек бир Раббий – Иса Масих. Ол аркалы баьри зат яратылган эм Ол аркалы биз яшаймыз.

7Тек баьрисинде де бу кадер билим йок. Бирерлер соьлеге дейим де бутларга табынувшылардынъ аьдетлерине уьйренгенлери уьшин, эт ашаганда онынъ бутка багысланганын ойлайдылар, сол заманда олардынъ ырызлары, карувсыз болганы уьшин, арам болады.

8Ама ас бизди Аллага ювык этпейди. Ашамасак та – зарар, ашасак та пайда коьрмеймиз.

9Тек сак болынъыз, сизинъ сол эркинлигинъиз иманлары карувсыз болганларды састырмасын.

10Неге десе ырызы карувсыз болган аьдем сени, билимлиди, бутларга курманлык шалынган уьйде сыпыра янында коьрсе, солай бутларга багысланган курман этин емеге болаяк экен деп таьвекел этпеспе?

11Соьйтип, сенинъ билиминъ аркалы карувсыз аьдем, Масих онынъ уьшин ян берген кардашынъ, йойылар.

12Солай этсенъ, кардашларынъа карсы куьналы болып, олардынъ карувсыз ырызларына яралар туьсирип, Масихке де карсы куьналы боласынъ.

13Сол себепли, ас кардашымды йолдан тайдыраяк болса, мен оны йолдан тайдырмас уьшин эш бир заманда да эт ашамам.


### 9


Эркинликти дурыс кулланып билуьв.


1Мен эркин тувылманма? (Исадынъ) элшиси тувылманма? Раббиймиз Исады коьрген йокпанма? Раббийиме багыслаган исимнинъ емиси сиз тувылсынъызба?

2Баскалар уьшин мен элши болмасам, сиз уьшин соьзсиз де элшимен, неге десе Раббийдикилер болганынъыз меним шынтылай элши болганымды белгилейди.

3-4Мага оьким шыгарганларга явабым бу: емеге, ишпеге эркинлигимиз йокпа?

5Баска элшилерде, Раббийдинъ кардашларында эм Кефада болгандай, бизде де янымызда иманлы бир пише болганына хакымыз йокпа?

6Кешинмек уьшин куллык этпеге кереклилер тек мен эм Барнаба ма?

7Ким, оьзининъ кыйын агын оьзи тоьлеп, аьскершилик этеди? Емисин ашамаяк болып, ким юзим эгеди? Ким, суьти мен пайдаланмаяк болып, мал багады?

8Сол затлар акында тек инсан анъламына негизленип соьйлейменме? Сол затты Таурат та айтпайым?

9«Аслык бастырган оьгиздинъ авызын байлама», – деп, Муса пайхамбарга буйырылган Тауратта язылган. Булайда оьгизлер акында соьз барама?

10Алла, бас деп, бизим акымызда кайгырмайдыма? Элбетте, солай: сол зат биз уьшин айтылган, неге десе йыйылган аслыктан бир пайын алар уьмит пен ер айдавшы айдамага, аслык бастырувшы бастырмага кереклер.

11Эгер рухынъызга керекли затлар эккен болсак, сизден шаркымызга керекли затлар йыювымыз коьп боларма?

12Эгер дейим баска элшилердинъ сизинъ ярдамынъызга эркинликлери бар болса, бизим эркинлигимиз оннан да коьп тувылма? Ама биз эркинлигимиз бен кулланмадык. Керисинше, Масихтинъ Ийги Хабарын яймага орав этпес уьшин баьри затка да тоьземиз.

13Алладынъ уьйинде куллык этуьвшилер ога аькелинген затлардан ашайтаганларын, курман этилуьвши ердеги дин куллыкшылар да аькелинген курманлардан уьлислерин алатаганларын билмейсизбе?

14Соьйтип те, Раббий, Ийги Хабарды яйганлар да кешинмеклерин сол истен тапсынлар деп, буйырды.

15Тек сол эркинликлердинъ эш бириси мен де пайдаланмадым. Бу затларды да сизден ярдам саклап язбайман. Суьйтип эткеннен эсе, оьлгеним колай. Эш бирев де меним мактанувымды бос соьзлерге авдармасын!

16Ийги Хабарды яйганым ман мактанмага болаякпан деп санамайман, ол – меним борышым. Эгер дейим Ийги Хабарды яймасам, мага – кайгы!

17Мен сол исти оьз ыхтыярым ман этсем, савга аларман; оьз ыхтыярым ман аьрекетлемесем, тек мага тапшырылган борышты толтыраман.

18Аьше, сол заманда меним савгам не ди? Ийги Хабарды яйган заманда оны акшасыз этпеге эм соьйтип Ийги Хабарды яювшы болганым уьшин мага берилген эркинликти кулланмаска амалым бар.

19Мен эркинмен, эш бир аьдемнинъ кулы тувылман. Ама оннан да коьп аьдемди иманга аькелер уьшин оьзимди баьрисине ыргат эттим.

20Ювытларды иманга аькелер уьшин ювыттай болдым: оьзим Тауратты тутпага борышлы болмасам да, Тауратты тутканларды иманга аькелер уьшин олар ман, Тауратты туткандай, аьрекетледим.

21Тауратты тутпаган баска миллетлилерди иманга аькелер уьшин оларга Тауратты тутпагандай болдым. Элбетте, мен Алладынъ йорыгына бойсынмавшы тувылман, Масихтинъ йорыгына бойсынаман.

22Карувсызларды иманга аькелер уьшин олар ман карувсыз болдым. Бир кесеклерди кайдай баага да куткармак мырат пан, баьриси мен баьри зат болдым.

23Баьри затты да, Ийги Хабардынъ хайырларында уьлисим болсын деп, Ийги Хабар уьшин эттим.

24Ярыс майданларда шабысканлар коьп боладылар, ама баргыды тек бир аьдем алады. Баргыды алаяктай, шабынъыз!

25Пелван болып куьрескенлердинъ баьриси де оьзлерин аьр туьрли затлардан тыядылар. Олар савгага ширеек таж алар уьшин солай этедилер, биз десенъ оьмирге де ширимес таж алар уьшин этемиз.

26Соннан себеп мен, кайда шапканын билмеген кисидей, шаппайман; бос авага юмырык пан соккандай, куьреспеймен.

27Йок, баскаларга уваз айтканнан сонъ, оьзим баргыдан куры калмас уьшин, мен кевдемди аямайман, оны ыхтыярыма бойсындыраман.


### 10


Бутларга табынувшылар болманъыз


1Кардашлар, ата-бабаларымыздынъ баьриси де (Алла йиберген) булыт пан коршаланганларын, баьриси де тенъиздинъ иши мен оьтип кутылганларын эсинъизге туьсирмеге суьемен[4].

2Баьриси сол булытка эм денъизге шомылдырылып, Муса пайхамбардынъ уьмметине косылдылар.

3Баьриси Алла Рухы берген бирдей ырызкыды ашадылар,

4баьриси Алла Рухы берген бирдей сувды иштилер. Неге десе баьриси Алла Рухы олардынъ барган аьр еринде оннан сув шыгарып турган каядан ишти. Сол кая – Масих.

5Кенем де Алла олардынъ коьбисине разы болмады, сонынъ уьшин илеслери шоьлде яйрап калдылар.

6Баьри бу ислер, биз де бир заманларда яманлыкка авас болган ата-бабаларымыздай болмас уьшин, бизге мысалга берилген.

7Солардынъ бир кесегиндей бутларга табынманъыз. Кие Язувда айтылгандай: «Халк олтырып, ашады эм ишти, сонъ эдапсыз ойынлар уьшин турды».

8Солардынъ бир кесегиндей, эдапсызлыкка берилмеек. Эдапсызлыкка берилгенлерден бир куьннинъ ишинде 23000 аьдем ян берди.

9Солардынъ бир кесегиндей, Масихти сынамаяк. Солай эткенлерди йыланлар оьлтирдилер.

10Солардынъ бир кесегиндей, мырылдап турманъыз. Мырылдайтаганларды Аьжел Маьлеги оьлтирди.

11Ата-бабаларымыздынъ басларыннан кешкен сол затлар, бизге – бу сонъгы шакта яшайтаганларга – дерис болсын деп, язылды.

12Сонынъ уьшин аяк уьстинде берк тураман деп ойлаган, йыгылмас уьшин сак болсын!

13Басынъызга туьскен сынавлардынъ баьрисине баска аьдемлер де ушыраганлар. Алла Оьзининъ ваьдесине сак: Ол шыдаялмастай сынавларды сизге коьрсетпеек. Ама сиз кыйынлыкларга тоьзер уьшин Ол аьр бир сынавдан шыгувга йол коьрсетеек.

14Сол себептен, суьйикли кардашларым, бутларга табынувдан эрек кашынъыз!

15Мен сизге ойлы аьдемлерге соьйлегендей соьйлеймен. Айтаякларымды оьзинъиз тергенъиз:

16Шуькир аягыннан – биз Аллага шуькир эткен аяктан – ишсек, Масихтинъ канына косылмаймызба? Сындырган оьтпегимизден ашасак, Масихтинъ шаркына косылмаймызба?

17Оьтпек бир, биз де коьп болсак та, бир шаркпыз, неге десе баьримиз де бир оьтпектен пайласамыз.

18Исраил халкына каранъыз. Аьше, курманлыклардан ашаганлар, Алла Уьйинде курман этилуьвши ердинъ катнасувшылары тувылым?

19Меним айтканым не? Буттынъ яде бутка багысланган курманлыктынъ не де болсын бир маьнеси барма?

20Йок! Баска миллетлилердинъ курманлыклары Аллага багысланмаган, а йинлерге. Эм сиз сол йинлер мен айкасканынъызды суьймеймен.

21Раббийдинъ аягыннан эм де йинлердинъ аягыннан бир йорыкка ишип болмассынъыз. Йинлердинъ сыпырасында катнаса турып, Раббийдинъ сыпырасына ортакшылык эталмассынъыз.

22Раббийде куьншилик тувдырмага суьемизбе? Биз Оннан куьшлимизбе?


Эркинлик, ама ойсызлык тувыл


23«Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – дегенинъиз дурыс, ама баьри зат та пайдалы тувыл. «Не суьйсем, соны этпеге эркинлигим бар», – ама баьри зат та аьдемнинъ иманын беркитпес.

24Эш бир аьдем де тек оьзининъ пайдасы акында ойланмасын, баскасынынъ акында ойлансын.

25Ырызынъызды тынышландырар уьшин бир сорав да этпей, эт базарында сатылган баьрин де ашанъыз.

26Неге десе: «Ер эм ондагы баьри зат та – Раббийдики».

27Эгер дейим иман этпеген бирев сизди оьзине шакырса, сиз де бармага суьйсенъиз, ырызынъызды тынышландырар уьшин бир сорав да этпей, алдынъызга не зат салынса, соны ашанъыз.

28Ама ким ди бирев: «Бу эт бутларга курманлыкка аькелинген эди», – десе, айткан кисидинъ хаьтерине эм ырыз хаьтерине ашаманъыз.

29Оьзинъиздинъ ырызынъыз акында тувыл, онынъ ырызы акында ойланаман. Неге эркинлигим баска биревдинъ ырызы ман бетленмеге керек?

30Эгер мен ырызкыды, шуькир дувасын этип, ашаган болсам, неге мени, шуькир этип алган затым уьшин, яманламага керек?

31Солай этип, ашасанъыз да, ишсенъиз де эм не зат этсенъиз – баьри затты Алладынъ данъкы уьшин этинъиз.

32Ювытларга, греклерге яде Алладынъ ямагатына кыйынлык шыгарманъыз.

33Мен де солай этип баьрисине ярамага куьресемен. Оьз пайдамды излемеймен, коьплери куткарылсынлар деп, олардынъ пайдасын излеймен.


### 11


1Мен Масихтен коьрим алгандай, сиз де меннен алынъыз.


Алладынъ ямагатында дува кылув йорыклары


2Уьйреткенлеримнинъ баьриси де эсинъизде, Раббийдинъ окувларын мен калай сизге берген болсам, солай тутасынъыз, сонынъ уьшин сизди мактайман.

3Бир затты анълаганынъызды суьемен. (Иман ямагатындагы байланыслар бир шаркка усайдылар): аьр бир эр кисиге бас – Масих, хатынга бас – байы, Масихке бас – Алла.

4Басына бир зат кийип[5] дува яде пайхамбарлык эткен эр киси басына (Масихке) уятлык келтиреди.

5Соьйтип те, шашын йыймай[6] дува яде пайхамбарлык эткен хатын басына (эрине) уятлык келтиреди. Яланъбас хатын шашын кетерген хатынга тенъ болады.

6Неге десе хатын басын ашса, шашы кыркылсын, ама шашы кыркылганы яде кетерилгени уьшин уялаяк болса, басын байласын.

7Эр киси басын байламага керек тувыл, неге десе ол – Алладынъ келбети эм данъкы, хатын болса – эрининъ данъкы.

8Эр киси (Адам пайхамбар) хатыннан яратылмаган, хатын (Ава) эркектен яратылган.

9Эм эркек хатын уьшин тувыл, хатын эркек уьшин яратылган.

10Бу себептен, маьлеклердинъ хаьтерине, хатын оьз шашына аьким болмага керек.

11Ама Раббийге байыр болганларда не хатын байыннан, не эр киси пишесиннен эркин тувыл.

12Хатын эр кисиден яратылгандай, соьйтип, эр киси пишеден тувады эм баьри зат та – Алладан.

13Оьзинъиз карар беринъиз: хатыннынъ шашын йыймай[7] Аллага дува эткени келисеме экен?

14Эр киси шашын оьстирсе, ога уятлык болганын табиат та сизди уьйретпейме?

15Ама хатын шашын оьстирсе, ога сый. Неге десе ога шаш бир ябувдынъ орнына берилген.

16Ким де болса бирев биз бен эриспеге суьйсе, (явабым бу): не бизде, не де Алладынъ ямагатларында сондай аьдет йок.


Раббийди эске алув


17Сосы кенъеслерди бере турып, сизди мактамайман, неге десе йыйынларынъыз пайдадан эсе зарар аькеледилер.

18Биринши зат бу: эситкениме коьре сиз ямагат болып йыйылганда, эрис-суьрислер боладылар, ога да бир ягыннан ынанаман.

19Элбетте, аранъызда туьз болып шыкканлар белгили болар уьшин, сизде ой баскалыклары болмага керек.

20Бирге йыйылувынъыз Раббий сыпырасында катнасув уьшин тувыл:

21ашаганда аьр биринъиз оьз асын емеге асыгады, суьйткенде бирев аш калады, баска бирев де эсиреди.

22Ашамага, ишпеге уьйлеринъиз йокпа, аьше? Яде сиз Алладынъ ямагатларын мисетке саймай, ярлыларды корлайсызба? Сизге не айтайым? Сизди мактап болаягым? Йок, ол зат уьшин сизди мактамам!

23Неге десе сизге айтып уьйреткен затларымды мен Раббийдинъ Оьзиннен алдым. Раббий Иса кыянатка берилген кешесинде, колына оьтпек алып,

24шуькир дувасын этип, оны сындырды эм: «Бу – сизинъ уьшин берилген шаркым. Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деди.

25Солай этип астан сонъ Ол, аякты да алып: «Бу аяк – каным ман беркитилген янъы антласув. Аяктан ишкен сайын, Мени эскеруьв уьшин булай этинъиз», – деди.

26Бу оьтпекти егенде эм сосы аяктан ишкенде Раббийдинъ келуьвине дейим, Онынъ оьлими акында билдиресиз.

27Сол себептен, уйгын болмаган аьлде оьтпекти еген эм Раббийдинъ аягыннан ишкен, Раббийдинъ шаркына эм канына карсы куьна этеди.

28Аьр ким оьзин оьзи сынасын эм тек оннан сонъ сол оьтпектен есин эм сол аяктан ишсин.

29Неге десе Раббийдинъ шаркын анъламай, оьтпек ашап аяктан ишкен аьдем, солай ашап-ишуьви мен оьзин Алладынъ оькимине туьсиреди.

30Соны уьшин де сизинъ аранъызда карувсызлар эм маразлылар коьп, оьлгенлер де аз тувыллар.

31Эгер дейим оьзимиз оьзимизди тергесек, Раббийдинъ оькимине ушырамас эдик.

32Биз дуныя ман бирге оькимге туьспес уьшин Раббий, бизге оьким шыгарып, тербия береди.

33Сога коьре, кардашларым, аска йыйылганда, асыкпай, бир биринъизди саклап, ашанъыз.

34Йыйылувынъызда оьким кесилуьвге йол аштырмас уьшин, аш болганлар уьйлеринде ашап келсинлер. Калган ислерди сизге келген заманда туьзетермен.


### 12


Кие Рухтынъ савгалары


1Кардашларым, Кие Рухтынъ савгалары акында билмей калганынъызды суьймеймен.

2Билесинъиз: иманлы болмаган заманынъызда, калай болса да, солай алданып, тилсиз бутларга айлак тартыла эдинъиз.

3Мине сонынъ уьшин айтаман: Алладынъ Рухы аркалы соьйлеген бир аьдем: «Исага наьлет болсын!» – деп айтпас. Эгер Кие Рухтынъ етекшилиги болмаса, эш бирев де «Иса – Раббий», – демес.

4Кие Рухтынъ савгалары туьрли, ама Рух – бир.

5Кызмет кылувдынъ да не туьрлиси де бар, ама Раббий – бир.

6Аьрекет те не туьрли де болады, ама аьр кимде баьри аьрекетти эткен – бир Алла Оьзи.

7Аьр биримизге, ортак пайдага ярарлы болсын деп, Рух Оьзин айырым бир кепте коьрсетеди:

8биревге Рух аркалы акыллылык пан, баскага сол Рухка коьре билимлилик пен айтпага амал бериледи;

9ана биревге сол Рух пан иман бериледи; баска биревге сол ок Рух пан савартув савгалары бериледи;

10баскага аьжейиплер коьрсетпеге, а кимге пайхамбарлык этпеге, кимге рухларды айырып билмеге, баска биревге туьрли тиллерде соьйлемеге, а кимге сол тиллерден коьширип билмеге амал бериледи.

11Булардынъ баьрисин сол бир Рух аьрекет эттиреди эм баьрисине де Оьзи суьйгенше уьлестиреди.


Иман ямагаты – бир кевде


12Аьдемнинъ кевдеси коьплеген муьшелерден туьзилсе де, сол коьплеген муьшелер бир кевдеди туьзип келеди. Соьйтип Масих те.

13Биз баьримиз де – ювытлар эм ювыт болмаганлар, ыргатлар эм эркин болганлар – бир Кие Рух пан тазаланганмыз эм бир кевдеге (Масихтинъ уьмметине) косылганмыз, баьримизге де ишпеге сол бир Рух берилген эди.

14Кевде бир муьшеден тувыл, коьплеген муьшелерден туьзиледи.

15Аяк: «Мен кол тувылман, сонынъ уьшин кевдеге байыр тувылман», – десе де, бу оны кевдеден айырмас.

16Кулак та: «Мен коьз тувылман, сонынъ уьшин кевдеге байыр тувылман», – десе де, бу оны кевдеден айырмас.

17Эгер дейим буьтин кевде коьз болса, калай эситер эди? Эгер буьтин кевде эситуьв уьшин туьзилсе, калай ийис билер эди?

18Туврасы бу: Алла Оьзининъ ыхтыяры ман кевдединъ аьр бир муьшесине оьз орнын белгилеген.

19Эгер баьриси бир муьше болса, кевде кайда болар эди?

20Акыйкатлай да, муьшелер коьп, кевде бир.

21Коьз колга: «Сен мага керек тувылсынъ», – деп айталмайды. Бас та аякларга: «Сиз мага керек тувылсыз», – деп айтып болмайды.

22Йок, керисинше, эне сол, бизге карувсыз коьринген муьшелерсиз, биз коьтере де кешинип болмаймыз.

23Оннан калса, кевдединъ сыйсыз деп саналган муьшелерин биз оннан да бек сыйлап кийиндиремиз; соьйтип, коьрсетпеге келиссиз деп саналган муьшелерди оннан да келисли этемиз.

24-25Коьрсетпеге келисли муьшелеримиз болса, соны талапламайдылар. Ама Алла, кевдеге боьлинуьв болмасын, керисинше, баьри муьшелер бир бири акында бирдей каьр шексинлер деп, сыйсыз муьшелерге оннан да коьп оьрмет берип, кевдеде бирликти яратты.

26Соннан себеп бир муьше азапланса, баскалар да азапланадылар; а бир муьшеге данък берилсе, баскалар да оны ман бирге суьйинедилер.

27Сиз Масихтинъ кевдесисинъиз эм аьр биринъиз онынъ айырым муьшеси боласыз.

28Алла уьмметимизде бириншилерди – элшилер, экиншилерди – пайхамбарлар, уьшиншилерди – уьйретуьвшилер этип салды; калганларга аьжейиплер этпеге яде авырувларды савартпага, аьдемлерге ярдам этпеге, басшыламага, туьрли тиллерде соьйлемеге амал берди.

29Баьриси де элшилер ме? Баьриси де пайхамбарлар ма? Баьриси де уьйретуьвшилер ме? Баьриси де аьжейиплер коьрсетедилерме?

30Баьрисинде де авырувларды савартув савгасы бар ма? Баьриси де туьрли тиллерде соьйлейдилерме? Баьриси де айтылган затларды анълатып боладыларма?

31Тек энъ маьнели савгаларды алмага ымтылынъыз. Мен де муннан да аьруьв йолды сизге коьрсетермен.


### 13


Суьюв энъ баалы савга


1Аьдемлердинъ яде маьлеклердинъ тиллеринде соьйлей турып, ама ишимде суьювим болмаса, зынъырдаган бакыр яде такырдаган кимвал[8] сесимен.

2Эгер мен пайхамбарлык этпеге, кайдай сырлардынъ да билимнинъ де туьбине етпеге амалым, тавларды орынларыннан козгагандай иманым болса да, суьювсиз мен эш бир зат та тувылман.

3Эгер болган муьлкимди ярлыларга уьлестирсем де, шаркымды отка былактырсам[9] да, менде суьюв болмаса, сол затта эш бир пайда йок.

4Суьюв тоьзимли, шапагатлы. Суьюв куьнлемейди, мактанмайды, коькирексимейди;

5келиссиз аьрекетлемейди, оьзине пайда излемейди, тез ашувланмайды, яманлыкты эсте тургыстпайды;

6залымлыкка суьйинмейди, акыйкатлык пан бирге суьйинеди.

7Суьюв баьри затка тоьзеди, дайым иманлы, дайым уьмитли эм баьри затка шыдамлы болады.

8Суьювдинъ оьмири кесилмес. Ама пайхамбарлыклар йойылаяклар, тиллер тынаяклар, билим де йокка шыгаяк.

9Неге десе билимлеримиз де, пайхамбарлыгымыз да толы тувыллар.

10Ама тамамына етискен зат келген заманда толы болмаганлар йогалаяклар.

11Бала заманымда, балаша соьйлейтаган эдим, баладай анълайтаган, баладай ойлайтаган эдим. Ама уьйкен болганда, мен бала шагымдагы затларымды койдым.

12Энди де баьри затты, ез биялада коьргендей, куьнъирт коьремиз, ама бир куьн Аллады бет бетке коьрермиз. Мен соьле Аллады толы билмеймен, ама бир куьн, Ол мени толы билгендей, мен де Оны толы билеекпен.

13Мине оьмирликке тураяк уьш зат: иман, уьмит эм суьюв; ама солардынъ энъ маьнелиси – суьюв.


### 14


Пайхамбарлар туьрли тиллерде соьйлегенлерден йогары


1Суьювге етпеге куьресинъиз. Ама Кие Рух берген савгаларга да, эм айырым пайхамбарлык этпеге де, ымтылынъыз.

2Неге десе ким болса да бирев билмеген тилде соьйлесе, ол аьдемлерге тувыл, Аллага соьйлейди. Оны эш бирев де анъламайды, ол рухы ман сырлар акында айтады.

3А ким пайхамбарлык этсе, сол аьдемлерге коьнъиллерин беркиткен, юреклендирген эм юбанткан соьзлерди айтады.

4Ким билмеген тилде соьйлесе, тек оьзининъ коьнъилин, а ким пайхамбарлык этсе, иман ямагатын беркитеди.

5Баьринъиздинъ билмеген тиллерде соьйлевинъизди суьемен, ама оннан да бек – пайхамбарлык этуьвинъизди. Неге десе билмеген тиллерде соьйлегенлер иман ямагатын беркитер уьшин айтканларын анълатпасалар, пайхамбарлык эткенлер солардан маьнели.

6Кардашлар, мен энди янынъызга келип, билмеген тиллерде соьйлесем, ама айтканларымды сизге ашылув, яде билим, яде пайхамбарлык этуьв, яде уьйретуьв мен анълаталмасам, сизге не пайдам болар?

7Сыбызгы яде лирадай янсыз саз алатлары да согылганда, бир бириннен айырым сеслер шыгармасалар, сыбызгы ма, лира ма согылганын ким айырып билир?

8Карнай[10] белгили сес шыгармаса, согыска ким аьзирленер?

9Соьйтип, сиз де анъламлы тилде соьйлемесенъиз, айтканларынъызды калай туьсинееклер? Босына соьйлеген болаяксыз!

10Шексиз, дуныяда коьп тил бар, эш бири де анъламсыз тувыл.

11Болса да, айтылган заттынъ анъламын билмесем, соьйлеген аьдем уьшин тыс кыралданман, ол да мен уьшин тыс кыралдан.

12Сиз де солай: Кие Рухтынъ савгаларын алмага каьрлегенинъизге коьре, иман ямагатын беркитеек савгаларга ымтылынъыз.

13Сол себеп, ким билмеген тилде соьйлейди, сол айтканларын анълатып билер уьшин дува этпеге тийисли.

14Мен билмеген тилде дува этсем, тек рухым дува этеди, акылым оннан пайда алмайды.

15Сол аьлде не этпеге керекпен? Рухым ман дува этеекпен, акылым ман да дува этеекпен; рухым ман йырлаякпан, акылым ман да йырлаякпан.

16Эгер сен Аллага тек рухынъ ман шуькир этсенъ, сол ерде болган, ама сондай ислерди туьсинмеген аьдем, сенинъ шуькир эткенинъе «амин» деп калай айтаяк?

17Билким, сен ийги шуькир эте боларсынъ, ама баскадынъ коьнъилин сол зат беркитпейди.

18Мен баьринъизден де коьп тиллерде соьйлегеним уьшин Аллага шуькир этемен.

19Ама билмеген тилимде мынълаган соьзден эсе, иман ямагатында баскаларды насихатлар уьшин оьзимнинъ акылым ман бес соьз айтканымды суьемен.

20Кардашлар, ойларынъыз балалык оьлшемде калмасын: яманлыкта – балалардай, ойларынъызда акылбалык болынъыз.

21Кие Язувда айтылгандай:

«Баска тиллерде соьйлеген кисилер аркалы,

тыс кыраллылардынъ авызлары ман

бу халкка айтаякпан,

ама сол заманда да Мага тынъламаяклар».

22Соьйткенде, тиллер, иманлылар уьшин тувыл – имансызлар уьшин нышан; пайхамбарлык этуьв имансызлар уьшин тувыл, иманлылар уьшин – нышан.

23Буьтин иман ямагаты бирге йыйылса, баьриси де билмеген тиллеринде соьйлесе эм йыйылыска сондай ислерди туьсинмегенлер яде имансызлар келселер, «Сиз акылынъызды ишкенсинъиз», – деп айтпаякларма?

24Ама баьринъиз де пайхамбарлык этсенъиз, имансызлардан яде сондай ислерди туьсинмегенлерден бирев келсе, аьр биринъиздинъ соьзлеринъизде эм де шуьшлев, эм де оьким эситеек.

25Сол аьдемнинъ юрек сырлары ашылаяк, сонда сежде кылып, Аллага табынаяк эм: «Шынтысы ман да Алла аранъызда!» – деп айтаяк.

26Кардашлар, энди не этпеге керекпиз? Йыйылган заманынъызда аьр биринъиздинъ зикири, насихаты, ашылувы, билмеген тили, тилде айтылганды анълатувы бар. Булардынъ баьриси де иман ямагатын беркитер уьшин этилсин.

27Эгер бир кесеклер билмеген тиллеринде соьйлеселер, шерет пен экисер, энъ коьбиси, уьшерлеп соьйлесинлер. Ким болса да бирев айтылганды анълатсын.

28Аранъызда анълатувшы йок болса, билмеген тилинде соьйлевши иман ямагатында уьндемей сес шыгармай, тек оьзине эм Аллага соьйлесин.

29Эки яде уьш пайхамбар айтсын, баскалар да айтылганды тешкерсинлер.

30Эгер дейим йыйында олтырганлардынъ бирисине Алладан ашылув келсе, соьйлеп турган оьзининъ соьзин токтатсын.

31Солай этип баьринъиз де, ызлы ызыннан пайхамбарлык этпеге, калганларды уьйретпеге эм юбантпага амалынъыз болаяк.

32-33Аллага багысланганлардынъ савлай ямагатларындагындай, пайхамбарлык этееклер пайхамбарлардынъ ыхтыярына бойсынадылар. Неге десе Алла карысыклыкты тувыл, тынышлыкты суьювши.

34(Йыйынларынъызда хатынлар уьндемесинлер. Соьйлескенлерине ызын йок, олар, Тауратта айтылгандай, (нызамга) бойсынмага кереклер.

35Бир зат билмеге суьйселер, уьйлерине келгенде, байларыннан сорасынлар. Неге десе йыйында пишелерге соьйлеспеге ярамайды.)

36Яде Алладынъ соьзи сизден (коринтшилерден) басланды эм тек сизге етти деп, ойланасызба?

37Оьзин пайхамбар яде Кие Рухтынъ куьши мен савгаланган деп санаган аьдем бу язганларым Раббийдинъ парызы экенин билсин.

38Муны кабыл этпегенди Алла да кабыл этпейди.

39Соьйтип, кардашларым, пайхамбарлык этпеге ымтылынъыз, туьрли тиллерде соьйлемеге тыйманъыз,

40ама аьр зат келисли эм орны-орнында болсын.


### 15


Ийги Хабар оьлилерден тирилуьв акында


1Кардашлар, сизге оьзим билдирген, сиз де кабыл эткен эм аьле ога туьз болып турган Ийги Хабарды эсинъизге туьсирмеге суьемен.

2Эгер мен сизге билдирген Ийги Хабарды берк тутсанъыз, соны ман куткарыларсынъыз. Ол болмаса иманынъыз босына кетеек.

3Мен де алган бу хабарды баьри заттан алдын сизге уьйреттим: Кие Язувларда билдирилгенинше, Масих куьналарымыз уьшин оьлди

4эм коьмилгеннен сонъ, Кие Язувларда билдирилгенинше, уьшинши куьн тирилди.

5Кефага, оннан сонъ он эки соктасына коьринди.

6Сонъ бес юзден артык кардаштынъ баьрисине бир ок заман коьринди. Олардынъ коьбиси аьли де сав, бирерлери оьлдилер.

7Сонъ Масих Якупка эм баьри элшилерине коьринди.

8Баьрисиннен сонъ, замансыз тувган баладай болсам да, мага да коьринди.

9Мен элшилердинъ энъ сансызыман, элши деп оьзимди атамага да тийисли тувылман, неге десе Алладынъ ямагатына залымлыклар эткенмен.

10Ама буьгуьн ким болсам да, Алладынъ шапагаты аркалы болдым. Онынъ мага коьрсеткен шапагаты босына кетпеди; мен баьрисиннен де артык иследим. Элбетте, мен тувыл, Алладынъ шапагаты мени мен бирге иследи.

11Сога коьре, мен ме, олар ма – баьримиз де сол хабарды яямыз эм де сиз ога иман эттинъиз.


Оьлилерден тирилуьв


12Масих оьлилерден тирилген деп хабарланганда, бир кесеклеринъиз оьлилер тирилмейдилер деп калай айтадылар?

13Оьлимнен сонъ тирилуьв йок болса, Масих те тирилмеген.

14А эгер дейим Масих тирилмеген болса, сол заманда яятаган хабарымыз да, ынанувынъыз да бос.

15Оны ман бирге Алла акында ялган шаатлык этуьвшилер боламыз, неге десе Алла Масихти оьлилерден тирилткен деп шаатлаймыз, а оьлилер шынтылай тирилмесе, Ол Масихти де тирилтпеген.

16Эгер оьлилер тирилмеек болса, Масих те тирилмеген.

17Масих тирилмеген болса, иманынъыз кадирсиз эм де куьналарынъыз аьле кеширилмей калады.

18Масихке ынанып оьлгенлер де аьлек болганлар.

19Эгер дейим Масихке уьмитимиз тек бу яшавга яраяк болса, баьрисиннен де язык аьдемлермиз.

20Ама Масих акыйкатлай да оьлилерден тирилтилди: Ол – оьлгенлерден биринши болып тирилген аьдем.

21Неге десе оьлим аьдем аркалы келди, солай да оьлилерден тирилуьв аьдем аркалы болды.

22Калай Адам пайхамбар баьримизге оьлим аькелген болса, Масих те солай баьримизге яшав аькелеек.

23Тек аьр ким оьз шерети мен: бас деп Масих; сонъ, Ол кайтып келгенде, баьри Масихке байыр болганлар тирилеек;

24Оннан сонъ, Масих аьр басшылыкты, аьр аькимликти эм куьшти йок этип, патшалыкты Атасы Аллага тапшырганда, (дуныядынъ) ахыры келеек.

25Алла Масихтинъ аягынынъ астына баьри явларын таслаганга дейим, Масих патшалык суьрмеге керек.

26Йок этилеек сонъгы яв – оьлим.

27Неге десе Алла Масихтинъ «аягынынъ астына баьри затты таслап, Ога бойсындырды». Ама баьри зат Масихке бойсындырылды деп айтылганда, Ога баьрисин де бойсындырган Алладынъ сол соьздинъ ишине алынмаганы белгили.

28Баьри зат Улына бойсындырылганнан сонъ, Улы Оьзи де аьр затты Ога бойсындырувшы Аллага бойсынаяк. Соьйтип Алла аьр затка аьким болганын коьрсетеек.

29Соьйтип болмаса, оьлилер уьшин сувда шомылдырылып тазаланган аьдемлерге не болаяк? Эгер дейим оьлилер тирилмеселер, сол аьдемлер олар уьшин неге шомылдырылып тазаланадылар?

30Биз де не уьшин аьр саьат кавыф астында турамыз?

31Мен, кардашларым, аьр куьн оьлимнинъ коьзине карайман. Раббийимиз Иса Масихке байыр болып, сиз бен мактанганым уьшин солай айтаман.

32Эгер мен, аьдетли аьдемлердей ойлап, Эфесте йырткышлар ман куьрескен болсам, оннан мага не пайда болар эди? Эгер оьлилер тирилмеек болсалар,

«Ашаягынъыз, ишеегинъиз, неге десе эртен оьлеекпиз!»

33Алданманъыз!

«Ийги аьдетти яман дослык бузар».

34Акылынъызды йыйып, туврашыл болып яшанъыз, куьна эткенинъизди койынъыз! Аранъызда Аллады эш танымайтаганлар бар. Муны сизди уялтар уьшин айтаман!

35Ким болса да бирев: «Оьлилер калай тириледилер? Тирилип кайтканда, кевделери кайдай болаяк?»

36Акылсыз! Сен ерге салган урлык, оьлмей, яшавга кайтпаяк.

37Эккенде де сен туваяк кевдеди тувыл, тек урлыкты, бийдайдынъ яде баска оьсимликтинъ буьртик урлыгындай бир затты, эгесинъ.

38Алла ога Оьзи унаган бир кевде береди; аьр бир урлыкка айырым бир кевде бериледи.

39Баьрисининъ де эти бирдей тувыл. Аьдемнинъ эти айваннынъ этиннен баскаланады, кустыкы – балыктыкыннан.

40Ама коькте де эм ерде де туьрли кевделер бар. Коьктеги кевделердинъ оьз ярасыклыгы бар, ердеги кевделердинъ да оьз ярасыклыгы бар.

41Куьннинъ ярасыклыгы бир баска. Ай ман юлдызлардынъ да ярасыклыклары бир баска. Юлдызлар да оьз араларында ярасыклыклары ман баскаланадылар.

42Оьлилердинъ тирилуьви де солай болаяк: ерге салынган – ширеек зат, тирилеек – оьмири ширимеек зат;

43ерге салынган – сыйсыз зат, тирилеек – мактавлы зат; ерге салынган – карувсыз зат, тирилеек – куватлы зат;

44коьмилген – ян яшататаган кевде, тирилеек – Рух яшататаган кевде. Ян яшататаган кевде калай болса, солай Рух яшататаган кевде да бар.

45Кие Язувда айтылгандай: «Биринши инсан Адам тири ян болды». Сонъгы Адам (Иса Масих) яшав беруьвши рух болды.

46Бас деп Рух яшататаган кевде тувыл, а ян яшататаган келди, Рух яшататаган оннан сонъ келди.

47Биринши инсан топырактан яратылды, ол – ерден. Экинши инсан (Масих) – коьктен.

48Топырактан яратылган аьдем кайдай болса, топырактан болган аьдемлер де солай. Коьктен келген аьдем (Масих) кайдай болса, коьктегилер де сондай.

49Биз топырактан яратылган инсаннынъ келбетин калай юргисткен болсак, коьктен келгеннинъ келбетин де солай юргистеекпиз.

50Кардашлар, сизге айтканым бу: эт пен каннан яратылган шаркымыз Алла Патшалыгыннан уьлисли болалмас. Ширер зат та ширимеектен уьлисли болалмас.

51Мен сизге бир сыр айтайым: баьримиз де оьлмеекпиз, тек баьримиз де туьрленеекпиз.

52Бу бир такыйкадынъ ишинде, карап караганша, сонъгы карнай[11] шалынганда болаяк. Аьше, карнай шалынаяк, оьлилер ширимес тенлери мен тирилееклер, биз де туьрленеекпиз.

53Сосы ширийтаган зат – ширимеекке, сосы оьлимли зат – оьлмеекке оралмага керек.

54Ширийтаган ширимеекке, оьлимли оьлмеекке оралса, сол заманда Кие Язувда айтылган соьз толаяк:

«Оьлим курытылды! Буьтинлей енъилди!

55Оьлим, кайда ды енъуьвинъ?

Оьлим, кайда ды огынъ?»

56Оьлимнинъ огы – куьна, а куьнадынъ куьш алган булагы – Таурат.

57Аллага шуькир! Ол бизге Раббийимиз Иса Масих аркалы енъуьв береди.

58Сога коьре, суьйикли кардашларым, берк турынъыз, шайкалмастай болынъыз. Аьр заманда да Раббий кызметине берилип исленъиз. Билесинъиз де: Раббийге багыслаган исинъиз босына кетпеек.


### 16


Алладынъ халкына ярдам


1Энди имандасларынъызга йыйылатаган акша акында. Мен Галатиядагы ямагатларга не буйырган болсам, соны сиз де этинъиз.

2Мен келген заманда акша йыюв ман каьр шекпес уьшин, аьр киминъиз юмадынъ биринши куьнинде[12] алган куллык акына коьре уьйде не кадер калдырмага амалы болса, соны калдырсын.

3Келгенимде, аранъыздан оьзинъиз айырганларды ярдам акшанъызды аькетер уьшин хатлар ман Ерусалимге йиберермен.

4Эгер меним де барганым келиссе, олар мени мен бирге барарлар.

5Македониядан оьткеннен сонъ, сизге келермен. Соьле мен Македониядан оьтип турыман.

6Сизде мен билким бир кесек заман каларман, эш те кысларман. Кетемен десем, сиз мени йолга аьзирлерсиз.

7Неге десе мен сизге йол уьстиннен кирип кетеекпен деп ойламайман: Раббий буйырса, сиз бен узак турмага уьмит этемен.

8Эфесте Эллинши куьн байрамына кадер каларман,

9неге десе онда мага етимисли ислер уьшин эсиклер кенъ ашылганлар, ама карсылык этуьвшилер де коьп.

10Тимотей келгенде, аранъыызда ол корккандай зат болмасын, сак болынъыз. Ол да, мендей, Раббийдинъ исин этеди.

11Бирев де ога йогарыдан карамасын! Оны баьринъиз де йолга аьзирлеп, тынышлык пан озгарарсыз, ол мага кайтып келсин. Мен оны (иман) кардашларымыз бан бирге саклап тураман.

12Аполлос кардаш акында. Мен ога коьп ялбарып тиледим, баска (иман) кардашларымыз бан бирге сизге барганын суьйген эдим, ама онынъ соьледен соьле сизге бармага коьнъили йок. Бир онъайлы вакыт тапканлай, ол келер.

13Уяв турынъыз, иманынъызга берк болынъыз, йигит эм карувлы болынъыз!

14Эткен баьри затынъыз суьюв мен этилсин!

15Сизге бир тилегим бар, кардашлар: Степанастынъ уьйдегилерин билесинъиз. Олар Ахаяда биринши болып Масихке ынандылар эм оьзлерин имандасларына кызмет кылмага савлай бердилер.

16Сондай аьдемлерге эм бизи мен бирге ислеп кызмет кылганлардынъ баьрисине де бойсынганынъызды суьемен.

17Степанастынъ, Фортунаттынъ эм Ахайиктинъ мунда келгенлерине бек суьйинемен. Олар янымда болып, йоклыгынъызды муттырдылар.

18Коьнъилинъизди коьтергендей, олар меним де коьнъилимди коьтередилер. Сондай аьдемлерди баалап билинъиз!

19Асия элиндеги иман ямагатлары сизге салам йибередилер. Аквила ман (пишеси) Приска эм олардынъ уьйинде йыйылатаган ямагат та, Раббийге байыр болып, сизди исси саламлайдылар.

20Мундагы баьри (иман) кардашларынъыз сизди саламлайдылар. Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислише оьбип, саламланъыз.

21Энди оьзимнинъ колым ман язаман: Паулдан салам!

22Раббийди суьймегенлер язаларын алсынлар! Марана та (Раббийимиз, кел)!

23Раббий Исадынъ шапагаты сиз бен болсын!

24Масих Исага байыр болып, баьринъизге суьйимимди билдиремен!


## Соьзлик


Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.


Абил – Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).


Адам – Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).


Акша авыстырувшылар – Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.


Алла патшалыгы – Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 3:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.


Алла соьзи – 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.


Алла Улы – Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.


Алла уьйи – бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.


Амин – ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.


Арамей тил – бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).


Асия – (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).


Ассылык – Алла акында яман соьз айтув.


Ата, Атам – арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).


Ашыткысыз оьтпек байрамы – кара: «Пасха байрамы».


Аьдем Улы – арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13).


Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат – 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.


Аьжейип нышан – Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.


Баалзабул – шайтан.


Баска миллетлилер – ювыт болмаганлар.


Бу дуныядынъ басшысы – шайтан, ибилис.


Бут – идол, оьтирик алладынъ сынтасы.


Греклер – Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.


Даут улы – Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.


Динар – урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленeр эди.


Дин аьлими – Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.


Дин куллыкшысы – Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.


Еврейше – ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.


Забур – Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.


Зилот – Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.


Ибилис – шайтан (сатана).


Ибрагим – Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).


Ирод – Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).


Иродтынъ аьдемлери – Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.


Исхак – Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).


Йин – коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.


Канай – кара: Зилот.


Каш – шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.


Кесар – Урым императордынъ титулы.


Кие – Алладынъ куллыгына багысланган.


Кие Китап – кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).


Кие Рух – арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».


Кие Шатыр – Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).


Кие Язувлар – 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.


Куьна – Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.


Левит – Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.


Майлав – бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.


Масих – еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.


Межлис – грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.


Нух – Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).


Онъ ягында турув – бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.


Ораза тутув – Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).


Осанна – арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.


Оьтпек сындырув – иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.


Парисейлер – бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.


Пасха байрамы – бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.


Понтий Пилат – эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.


Раббий – грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».


Рух – кара: Кие Рух.


Садукейлер – бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.


Самарияшылар – ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.


Самсон – бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).


Саьат – бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.


Синагог – ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.


Сион – Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.


Сокта – бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.


Сувда шомылдырылып тазаланув – грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.


Суьлеймен – Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).


Таварых – терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.


Таурат – 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.


Таурат аьлими, Таурат устазы – кара: Дин аьлими.


Тевбе – арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.


Тетрарх – кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.


Урым аьдеми – Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.


Устаз – дин акыйкатларын окытувшы.


Хаджар – Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.


Харун – Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).


Шаатлык шатыры – Кара: Кие шатыр.


Шабат куьни – юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.


Элши – грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).


Эрегожа киюв эм куьл себуьв – ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.


Эски Антласув – 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.


Ювыт – жуьйт, юдей, еврей.


Юбантувшы – грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.


Юдея – 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.


Ямагат – 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.


Янъы Антласув – 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.


Ясакшы – Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.


## Таблица соответствия имен собственных


Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы — Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина — Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы — Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы — Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы — Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга — Элши Паулдынъ Урымга

[1]

2:1 - Сырын: бир неше текстлерде: «шаатлыгын».

[2]

5:7 - Ювытлар Пасха байрамды алдын уьйлерин тазалап, буьтин ашыткыды тайдырадылар. Ынанувшы да солай яшавын куьнадан тазалайды.

[3]

8:4 - %&x-glossary-link&%Бут%%%: идол.

[4]

10:1 - Муса пайхамбардынъ заманында исраилшилер Мысырдан шыкканда, Алла оларды булыт пан коршалады эм денъиздинъ ишиннен куры ерден оьткендей амал этти.

[5]

11:4 - Басына бир зат кийип: яде «узын шаш пан».

[6]

11:5 - Шашын йыймай: яде «басы ашык».

[7]

11:13 - Шашын йыймай: яде «басы ашык болып».

[8]

13:1 - Кимвал – саз алаты.

[9]

13:3 - Шаркымды отка былактырсам: кайбир текстерде «мактанар уьшин шаркымды берсем».

[10]

14:8 - Карнай: горн.

[11]

15:52 - Карнай: горн.

[12]

16:2 - Юмадынъ биринши куьни – базар куьн.